لطفا با ارسال پیشنهادات و انتقادات خود، ما را در بهبود و ارتقاء ابرسلامت یاری نمائید.

به بهترین پیشنهادات یک عدد ربع سکه جایزه داده خواهد شد.

ادراک پریشی چهره ای (Prosopagnosia) چیست و ما درباره آن چه می دانیم؟ (قسمت اول)

ادراک پریشی چهره ای (Prosopagnosia) چیست و ما درباره آن چه می دانیم؟ (قسمت اول)

«من دوستی دارم که مهارت خیلی خوبی در به خاطر سپردن چهره ها دارد. او می تواند چهره ها را تنها بعد از یک بار دیدن به یاد آورد. او حتی می تواند چهره افراد را بعد از گذشت چند سال بلافاصله تشخیص دهد. من در این توانایی دوستم واقعاً شگفت زده هستم و آرزو می کنم ای کاش مهارت او را داشتم. اگر من در یک مهمانی، کل شب را چهره به چهره با مهمانان جدید گفتگو کنم، فردای همان روز قیافه هیچ کدامشان را به یاد نخواهم آورد. درواقع من باید یک فرد را چند بار ببینم تا بتوانم چهره او را به خاطر سپرده و در دیدارهای بعدی او را به یاد آورم. آیا این ضعف من در بازشناسی چهره ها یک اختلال جدیست؟».

توانایی تشخیص چهره ها، یک مهارت ذاتی است. بسیاری از ما نام افراد را بعد از یک بار ملاقات فراموش می کنیم، اما در به یادآوردن چهره ها و البته تشخیص دوستان نزدیک در یک نگاه، خیلی خوب هستیم. نوزاد انسان، تنها پس از گذشت نه دقیقه از تولد، با حرکات چشم نشان می دهد که ترجیح به نگاه کردن به چهره انسان، نسبت به سایر تصاویر و اشکال را دارد.

محققان نشان داده اند مناطق خاصی از مغز مانند قسمت قدامی دوکی شکل و ناحیه پس سری، تا حد زیادی به تشخیص چهره ها اختصاص دارد. با این حال، توانایی شناسایی چهره، از فردی به فرد دیگر متغیر بوده و معمولاً اقلیت کوچکی از جامعه در تشخیص چهره های انسانی مشکل دارند. اگر این ناتوانی به حدی جدی باشد که زندگی و روابط فرد مختل شود، در تعریف آن از اصطلاح ادراک پریشی چهره ای استفاده می شود.

ادراک پریشی چهره ای (Prosopagnosia) از دو واژه یونانی به نام prosopon (در انگلیسی به معنای چهره face) و agnosia (در انگلیسی به معنای ادراک پریش not knowing) تشکیل شده است و در اصطلاح ناتوانایی در تشخیص چهره ها تعریف می شود. افراد با اختلال ادراک پریشی چهره ای به هیچ وجه قادر به تشخیص چهره های انسانی نیستند. آن ها حتی اگر چندین بار شما یا دوستان، خانواده، همسایه ها، همکاران و اطرافیانشان را ببینند، چهره آن ها را هرگز ­به یاد نخواهند سپرد. این افراد حتی چهره خودشان را در آینه نمی توانند تشخیص دهند؛ اما الزاماً در به یادسپاری و یادآوری سایر تصاویر، صداها، ویژگی ها و هویت خود یا افراد دیگر مشکلی ندارند. گاهی به این اختلال «کوری چهره» نیز می گویند، اما استفاده از اصطلاح کوری چهره در مورد این افراد ممکن است کمی گیج کننده و مبهم به نظر آید؛ زیرا آن ها کور نیستند. نابینایی در این اختلال یک استعاره است. در حقیقت مشکل آن ها در ادارک چهره وکار مغز است.

برای درک بهتر ادراک پریشی چهره ای به این مثال توجه کنید: تصور نمایید در سر همه ما یک دوربین وجود دارد. هر بار که برای اولین بار فردی را ملاقات می کنیم، این دوربین یک عکس از چهره آن فرد گرفته و مغز آن را ذخیره می کند. به مرور که در طول زندگی افراد بیشتری را می بینیم تعداد این عکس ها نیز بیشتر شده و مغز ما آن ها را برای استفاده در آینده دور، دسته بندی و آرشیو می کند. افراد با اختلال ادراک پریشی چهره ای این دوربین (چشم ها) را دارند، اما مغزشان نمی تواند عکس ها را ذخیره کند.

علت ادراک پریشی چهره ای چیست؟

در ابتدای قرن بیستم تصور می شد علت ادراک پریشی چهره ای فقط می تواند سکته یا ضربه مغزی باشد، اما اکنون مشخص شده که حدود 2 درصد از جمعیت عادی از نوع دیگر این اختلال، به نام «ادراک پریشی چهره ای مادرزادی» که پایه ژنتیکی دارد، رنج می برند.

به طورکلی، ادراک پریشی چهره ای به مشکلات حافظه، از دست دادن بینایی یا ناتوانی های یادگیری مربوط نیست، اما گاهی اوقات ممکن است با سایر اختلالات رشدی، از قبیل اختلال طیف اوتیسم، سندرم ترنر و ویلیامز همراه شود. پژوهش ها در زمینه همراهی ادراک پریشی چهره ای با سایر اختلال ها هنوز ادامه دارد.

انواع ادراک پریشی چهره ای

با توجه به توضیحات بالا تاکنون دو نوع ادراک پریشی چهره ای شناخته شده است:

1.ادراک پریشی چهره ای اکتسابی

ادراک پریشی چهره ای اکتسابی، ممکن است در هر سنی در اثر سکته مغزی، تصادف، سقوط یا ضربه های مهلک به پشت سر اتفاق افتاد، اما به طورکلی در بزرگسالان بیشتر مشاهده شده و بسیار شدیدتر از ادراک پریشی چهره ای مادرزادی است. مبتلایان به این اختلال معمولاً یک دوره زندگی طبیعی را تجربه کرده اند، برای همین بعد از بروز اختلال به سرعت متوجه خواهند شد که آن ها توانایی تشخیص چهره افراد، حتی کسانی را که می شناختند را از دست داده اند. اما اگر ادراک پریشی چهره ای اکتسابی در نوزادی یا اوایل دوران کودکی، قبل از رشد توانایی بازشناسی چهره ها در مغز اتفاق افتد، ممکن است کودک حتی تا بزرگسالی نیز متوجه نشود که قادر به تشخیص چهره ها همانند افراد عادی نیست.

2.ادراک پریشی چهره ای مادرزادی (رشدی)

افراد با  اختلال ادراک پریشی چهره ای مادرزادی، با وجود داشتن بهره هوشی و مهارت ادراکی طبیعی و بدون تجربه آسیب جدی به مغزشان، نمی توانند به راحتی چهره های انسانی را تشخیص دهند. آن ها معمولاً از زمان تولد و در تمام دوران زندگیشان این دشواری را دارند و ممکن است خودشان نیز از داشتن این اختلال آگاه نباشند. در این نوع از ادراک پریشی چهره ای، افراد با شدت و درجات مختلف در تشخیص چهره ها مشکل دارند، برخی از آن ها با چندین بار دیدن افراد، ممکن است قادر به تشخیص چهره شان باشند. بنابراین ادراک پریشی چهره ای مادر زادی نسبت به نوع اکتسابی آن معمولاً شدت کمتری دارد.

هرچند هنوز ژن ویژه ای که به طور اختصاصی در به وجود آمدن این شرایط نقش داشته باشد شناسایی نشده است، اما شواهد پژوهشی اخیر نشان داده اند که ممکن است این اختلال یک پایه ژنتیکی داشته باشد؛ زیرا در بررسی سوابق خانوادگی بسیاری از افراد با اختلال ادراک پریشی چهره ای مادرزادی حداقل یکی از خویشاوندان درجه اول مانند پدر و مادر، خواهر یا برادر یا بستگان نزدیک، تجارب شکست در شناسایی چهره ها حتی چهره های آشنایان، اعضای خانواده، همکاران یا دوستان را گزارش کرده اند.

ادامه دارد ...

منبع

https://prosopagnosiaresearch.org/index/information

https://www.psychologytoday.com/basics/prosopagnosia

http://www.nhs.uk/Conditions/prosopagnosia/Pages/Introduction.aspx